Zespół Dziecka Maltretowanego

Problem znecania sie nad dziecmi istnieje od zawsze, jednak bicie dzieci miescilo sie w mentalnosci wielu kultur, a nawet bylo spostrzegane pozytywnie. Pionierem , który zwrócil uwage, ze jednak istnieje problem znecania sie nad dziecmi byl w 1860 roku profesor medycyny sadowej Ambroise Tardieu. Jego prace nie znalazly jednak zadnego oddzwieku w srodowisku medycznym i naukowym. Dopiero przedstawiony w 1929 roku raport dwóch lekarzy Parrisota i Caussade ,,O znecaniu sie nad dzieckiem’’, wzbudzil zainteresowanie i zostal omówiony na Kongresie Medycyny Sadowej. Od tego raportu znowu zalegla cisza. Dopiero w 1946 roku radiolog J.Caffey napisal prace o zlamaniach kosci dlugich u niemowlat , a w 1953 roku radiolog F. Silverman potwierdzil hipotezy Caffeya o znecaniu sie nad dzieckiem.
W 1962 roku do literatury medycznej zostaje wprowadzony przez pediatre H.Kempego ,,Zespól dziecka bitego’’. Od tej pory pojawia sie coraz wiecej doniesien naukowych na ten temat.

child

Definicja i charakterystyka

Zespól dziecka maltretowanego wynika z krzywdzenia dziecka na rózne sposoby. Mam tu na mysli krzywdy fizyczne, naduzywanie seksualne, krzywdzenie emocjonalne, zaniedbywanie, opuszczenie, utrudnianie rozwoju psychofizycznego, zaniechanie dbania o rozwój psychofizyczny dziecka, traktowanie dziecka przedmiotowo, wykorzystywanie dziecka do zaspakajania wlasnych potrzeb.
Krzywdzenie dziecka moze spowodowac jego smierc, moze takze byc przyczyna trwalego kalectwa fizycznego, uposledzenia umyslowego, zaburzen psychicznych i emocjonalnych. Objawy te manifestuja sie trudnosciami w relacjach z samym soba i otoczeniem spolecznym.

Jak rozpoznac zespól dziecka maltretowanego?

Trudnosci w dokonaniu diagnozy zespolu dziecka maltretowanego polegaja nie tyle na wykryciu obrazen, co na ustaleniu ich etiologii. Istotne jest zdiagnozowanie , czy uraz , z którym mamy do czynienia jest przypadkowy, czy tez spowodowany maltretowaniem dziecka. Nalezy zauwazyc, ze niektóre dzieci maltretowane w czasie badan sa bardzo niespokojne , a nawet agresywne. Wynika to z calkowitego braku zaufania do doroslych , leku przed nimi, a zwlaszcza ich dotykiem, z ogólnego stanu pobudzenia psychoruchowego. Inne zas dzieci sa apatyczne i bierne, nie nawiazuja dobrego kontaktu werbalnego , nie odpowiadaja na zadawane im pytania. Wiele z tych dzieci jest zastraszanych przed wizyta u lekarza czy innego specjalisty , ze jesli ujawnia, ze sa maltretowane poniosa kare.
Osoba diagnozujaca dziecko musi byc niezwykle delikatna w swoim dzialaniu.

Na diagnoze medyczna zespolu dziecka maltretowanego skladaja sie:

– wiek dziecka
Zespól dziecka maltretowanego moze pojawic sie w kazdy wieku, ale trzecia czesc dzieci hospitalizowanych z tego powodu stanowia dzieci do 3 roku zycia.
– wywiad od rodziców lub opiekunów
Rodzice zatajaja prawdziwa przyczyne urazu, chroniac siebie przed ewentualnymi konsekwencjami. Nalezy zwrócic uwage, czy obraz kliniczny urazu odpowiada podawanym przez rodziców przyczynom.
– badanie kliniczne, w tym wyglad i zachowanie dziecka
Wyglad dziecka – moze byc zaniedbane fizycznie, ale nie musi. W wygladzie dziecka moze dominowac smutny wyraz twarzy i oczu, zgarbiona pozycja ciala. Moga byc nie leczone zmiany skórne, u niemowlat zaniedbane , zaczerwienione posladki z nadzerkami.
– ocena rozwoju psychoruchowego dziecka

Dziecko male, które jest krzywdzone jest smutne, apatyczne, bez kontaktu, nie przejawia zainteresowania, nie usmiecha sie nie placze wcale lub placze ciagle, boi sie dotyku, unika dotyku, uchyla sie przed nim. Charakterystyczny jest tu lek przed rodzicami. Nalezy zauwazyc, ze niektóre dzieci sa w czasie kontaktu z doroslymi pobudzone , niespokojne, nadmiernie uczuciowe.

Dzieci starsze bywaja nadmiarowo pobudzone, niespokojne, agresywne , przekraczajace cudze granice lub tez sa smutne, unikajace rówiesników ,wycofane, lekowe, przygnebione, depresyjne, bierne. Maja problemy w relacjach z otoczeniem, a takze problemy w nauce.
Czesto u dzieci krzywdzonych obserwujemy niedobór masy ciala w stosunku do wzrostu, wiekszy niz powstaly wskutek zwyklego niedozywienia lub anoreksje.

W rozwoju psychoruchowym – u 70 %dzieci maltretowanych stwierdza sie opóznienia, zwiazane z niedoborem uczuciowym ,ale takze z powodu zmian organicznych mózgu / urazów mózgu/ , a takze zmian metabolicznych.
– badania radiologiczne, dokumentacja medyczna z poprzednich pobytów w szpitalu
Jest niezwykle cennym zródlem informacji, stanowic moze niezbity dowód swiadczacy o stosowaniu przemocy wobec dziecka. Rodzice , którzy maltretuja dziecko boja sie badan radiologicznych.
– badania dodatkowe, szczególnie w kierunku wykrywania krzepliwosci krwi
Prawidlowy wynik krzepliwosci krwi swiadczy o tym, ze wylewy i since na skórze nie powstaly samoistnie.
– badania kliniczne rodzenstwa
Ma na celu stwierdzenie , czy inne dzieci w rodzinie tez byly maltretowane.
– znajomosc czynników ryzyka
1. ciaza niechciana, nieakceptowana przez partnera, kobieta zaniedbana w czasie ciazy, trudny poród.
2. czynniki zwiazane z dzieckiem – dziecko z pierwszego malzenstwa, nie akceptowane przez nowego partnera, rozczarowanie zwiazane z plcia dziecka, dziecko z wadami rozwojowymi, nieladne, uposledzone, przez dlugi czas przebywajace poza domem, stwarzajace szczególne trudnosci, nie spiace, slabo jedzace, niespokojne, moczace sie.
3. czynniki zwiazane z rodzicami – matki samotne, maloletnie, bez oparcia, wlasne trudne dziecinstwo, maltretowanie w dziecinstwie, pobyt w placówkach opiekunczo – wychowawczych , nauzywanie seksualne w przeszlosci, uposledzenie umyslowe, stany depresyjne chroniczne lub cykliczne, alkoholizm , narkomania
Prawdopodobienstwo znecania sie nad dzieckiem w rodzinach z problemem alkoholowym jest dwukrotnie wieksze niz w pozostalych.
Rozmowa z rodzicami moze ujawnic ich pewne cechy osobowosciowe predysponujace do znecania sie nad dziecmi, takie jak np. brak empatii, trudnosci w kontrolowaniu zachowan, brak tolerancji na zachowania dziecka, chlód emocjonalny, anoreksja, zaburzenia snu .
4. czynniki zwiazane ze srodowiskiem socjalnokulturowym
Izolacja spoleczna rodziny, bieda, bezrobocie, brak wsparcia spolecznego. Moga to byc równiez rodziny pozornie prawidlowe. Jednak istnieja pewne charakterystyczne cechy takich rodzin : system rodzinny jest zamkniety, z tajemnicami, panuje w nich nieufnosc, wzajemna wrogosc, brak przeplywu informacji pomiedzy czlonkami rodzin, sojusze wewnetrzne, sztywne schematy , zasady rodzinne, brak tolerancji.

POSTACIE URAZÓW NIEPRZYPADKOWYCH

1. Zmiany na skórze i blonach sluzowych

Najczestsze miejsca zmian to posladki, tulów, zwlaszcza okolica ledzwiowa, glowa, a szczególnie jej czesci wypukle, zanik przegrody nosa, naderwane malzowiny uszne.
Narzady plciowe zewnetrzne / zacisniecie pracia jako kara za masturbacje/.
Blony sluzowe – nadzerki na podniebieniu, dziaslach lub wedzidelku, wylewy do górnej wargi zwiazane z wmuszaniem jedzenia.
Uszkodzenia w obrebie nóg i rak, zasinienia, otarcia skóry , obrzeki.
Zmiany symetryczne wystepujace obustronnie na tulowiu.
Skojarzenie róznych urazów, którym towarzyszy lysienie plackowate( prawie regula).
Rózny wiek zmian – since i wylewy róznego koloru.
Slady na skórze typowe dla urazów nieprzypadkowych
– slady z ostrym brzegiem, liczne, na czesciach miekkich
– slady rak od gwaltownego chwytania, szarpania, potrzasania
– slady uderzenia dlonia, na poczatku prostokatne, a potem linijne z odciskiem palców lub calej reki.
– slady zwiazywania, duszenia, szczypania, ugryzienia zebami, przypalania papierosami, oparzenia.

2. Oparzenia.

Oparzenia sa czwarta co do czestosci przyczyn smierci niemowlat w pierwszym roku
zycia i trzecia od 1 do 14 roku zycia. Wedlug róznych autorów 4 do 9 % dzieci hospitalizowanych z powodu oparzen stanowily dzieci maltretowane, w niektórych statystykach az 28 % dzieci bylo parzonych celowo woda.
70 – 90 % oparzen dzieci ma miejsce w domu.
Uwaza sie ,ze oparzenia dokonywane sa z premedytacja, jako forma kary. Dziecko moze zostac oparzone goracym plynem , albo przedmiotem takim jak np.: papieros, zelazko. pogrzebacz. Wazne w czasie uczestniczenia w ogledzinach jest ocenienie czy rzeczywiscie dziecko moglo oparzyc sie samo.
Stone i inni podaja liste 12 kryteriów nieprzypadkowego poparzenia dziecka:
– oparzenia rak i nóg symetrycznie glebokie
– liczne wylewy i blizny w róznych stadiach gojenia
-wspólwystepowanie innych objawów maltretowania
-w wywiadzie uprzednia hospitalizacja
-opóznienie w skontaktowaniu z lekarzem dluzsze niz 2 godziny
-slady oparzen robiacych wrazenie wczesniejszych niz podawana przez rodziców data
-niewiarygodna relacja rodziców niezgodna z wiekiem dziecka
-rodzice podaja, ze znalezli dziecko oparzone, a nie bylo swiadków wypadku
– oparzenie bylo spowodowane przez rodzenstwo ( co moze sie zdarzyc).
– dziecko zostalo przyniesione przez znajomych lub krewnych
– zachowanie dziecka budzi podejrzenie, jest zbyt ulegle, grzeczne, nie placze
-byly juz inne wypadki oparzen w tej samej rodzinie
Wazna jest lokalizacja oparzen. Nie jest mozliwe np. , aby dziecko samo wlozylo cala dlon do wrzatku. Oparzenie zlokalizowane na posladkach lub konczynach dolnych jest raczej dokonane przez doroslego. Jezeli dziecko zostaje zanurzone w goracej wodzie nózkami oparzenie ma ksztalt spodni i nie dotyczy faldów powierzchni wewnetrznych.
Wynika to z pozycji dziecka, które siadajac zgina konczyny.
Przy oparzeniach przedmiotami za celowe oparzenia przyjmuje sie takie slady, które sa miejscowo glebokie, tak jakby dziecko nie moglo sie wycofac z kontaktu z czyms goracym, jakby bylo przytrzymywane.

3. Zlamania i urazy glowy.

Jest malo prawdopodobne , aby niemowle uszkodzilo sobie samo kosc. O maltretowaniu swiadczyc moga równiez wczesniejsze zlamania wykryte radiologicznie. Opowiesci rodziców dotyczace okolicznosci sa niezwykle istotne. Podaja oni czesto nielogiczne okolicznosci zdarzenia.
Trudniejsze jest stwierdzenie zlaman na skutek bicia u dzieci starszych, które nie chca o tym opowiedziec. Istotne jest czy zlamania sie powtarzaja. Wazna jest tez lokalizacja zlaman. Nieprzypadkowe moga byc zlamania kosci dlugich lopatki, mostka, zeber, wyrostków kolczastych kregów, dystalnego konca obojczyka.
Urazy glowy sa czesta przyczyna zgonów dzieci maltretowanych. Na skutek uderzen wystepuja zmiany neurologiczne mózgu. Uraz glowy u dziecka moze spowodowac wystapienie krwiaka podogonowego i smierc.
U wielu dzieci wystepuje padaczka pourazowa, wodoglowie, porazenia i zahamowanie rozwoju psychoruchowego.
Jest niezwykle istotne , aby wczesnie rozpoznawac, ze dziecko, z którym mamy kontakt jest maltretowane. Na poziomie instytucji zajmujacych sie dziecmi pomocna jest nam
obserwacja dziecka w placówce. To , w jaki sposób bawi sie z innymi dziecmi, czy jest wycofane lub agresywne, w jakim jest nastroju, czy obdarza innych zaufaniem, czy jest otwarte na nowe doswiadczenia mówi nam wiele o dziecku. Jezeli podejrzewamy, ze moze byc bite, a nie mówi o tym obserwujmy go w czasie zabawy, posluzmy sie zabawa w dom lalkami. Obserwujmy jaka role w tej zabawie w domu maja dzieci, jak zachowuja sie dorosli, jakie stosuja formy kary, jak zwracaja sie do dzieci. Prosmy dzieci o rysunki domu i rodziny, rysujmy razem z nimi .Zwracajmy uwage na kolorystyke rysunków. Poslugujmy sie bajka i psychozabawa. Stwórzmy dziecku bezpieczna atmosfere rozmowy.

Badzmy w pytaniach delikatni, towarzyszacy dziecku. Nie mówmy nic zlego o rodzicach, nie oceniajmy ich zachowania. Dajmy dziecku komunikat, ze jest bezpieczne.
Pamietajmy, ze naszym ustawowym obowiazkiem, gdy dowiemy sie, ze dziecko jest maltretowane jest zawiadomienie o przestepstwie organów scigania.

JAK POSTEPOWAC Z DZIECKIEM KRZYWDZONYM PRZEZ RODZICÓW

child-help

W kontakcie z dzieckiem krzywdzonym nalezy pamietac, ze jego podstawowe potrzeby psychofizyczne nie sa zaspokojone. Tak wiec, brak mu bezpieczenstwa, milosci, szacunku, uznania, czesto ma niezaspokojone potrzeby fizyczne tzn. jest glodne, nie umyte, zle ubrane. Jego granice psychologiczne sa lamane, jego cielesnosc naruszana. Jego zycie jest nieprzewidywalne, uwaza w zwiazku z tym ,ze nic od niego nie zalezy, ze nie ma wplywu na swoje zycie, inni moga zrobic z nim co zechca. Tym co dominuje w jego mysleniu jest nieufnosc wobec swiata doroslych, nieufnosc ta generalizuje sie równiez na rówiesników. Dlatego wycofuje sie z kontaktów z nimi lub tez w kontaktach tych jest nastawiony obronnie – agresywnie.

Aby dotrzec do tego dziecka nalezy przede wszystkim zadbac o jego bezpieczenstwo, a nastepnie :

1. Pokazac mu, ze nam na nim zalezy, wykazac przy tym duza cierpliwosc i akceptacje .
2. Uczyc go nazywac to, co przezywa.
3. Sprawic, aby poczulo sie przy nas bezpiecznie.
4. Wzmacniac jego pozytywne strony.
5. Pokazywac co dobre i akceptowane spolecznie, umawiac sie na zmiane zachowan o ile to jest potrzebne. ( Terapia Glassera).
6. Zachecac do samodzielnych wyborów, pokazujac ,ze ma wplyw na swoje zycie.
7. Nie karac, nie krzyczec, nie robic tego co robili znecajacy sie rodzice czy opiekunowie.
7.Uczyc go asertywnosci , metod rozwiazywania problemów , planowania, stawiania celów.
8. Pomagac mu w nawiazywaniu dobrych relacji z rówiesnikami
9. Byc jego doroslym przewodnikiem.

Anna Bakula